Historia budynku kościoła

Historia Kompleksu Klasztornego Parafii Nowy Sącz – Stadło

Zespół poklasztorny OO Franciszkanów pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny – powstał w 1297 r. z upoważnienia Wacława II. Usytuowany w północno-zachodniej części miasta znajdywał się przy murach obronnych i był jednym z elementów ich wzmocnienia.
Gotycki kościół wzniesiony na nowo w drugiej połowie XIV w. stał po południowej stronie zabudowań klasztornych. Posiadał silnie wydłużony korpus na 35 m długości i 11 m szerokości, trójboczne prezbiterium od strony dzisiejszej ulicy Pijarskiej wynikające z jego zorientowania na wschód.
Klasztor zbudowany w czworokąt posiadał wieżę w narożniku południowo-wschodnim. Przeznaczony był dla 10 zakonników, jednak w ciągu swego trwania zamieszkały był przez liczniejsze zgromadzenie zakonne.
Kościół obudowany był kaplicami.
W 1662 r. Jan Dobek Łowczowski ufundował kaplice p.w. św. Bernardyna jako wotum za szczęśliwy powrót z bitwy pod Chocimiem i miała mu służyć jako grobowiec. Jan Dobek Łowczowski był podstolim Zygmunta III Wazy, posłem do Turcji, Szwecji, Moskwy, właścicielem Wielopola i Zabełcza. Zmarł w 1628 r.
– W 1635 r. aptekarz sadecki Szymon Wolski wystawił kaplice p.w. św. Katarzyny.
– W latach 1654-1672 kaplica została powiększona – z fundacji Konstantego Lubomirskiego – starosty sądeckiego, pierwotna kaplica Przemienienia Pańskiego, w której cześć odbierał – już przed 1600 rokiem wizerunek Chrystusa – Veraicon. Kaplica otrzymała trójczłonowy układ, w całościowej architektonicznej kompozycji barokowy. Środkowa cześć nakryła zwieńczona latarnia kopula z stiukowa dekoracja wnętrza. Przeznaczeniem tej najbardziej okazalej kaplicy było służenie nadal jako miejsce kultu obrazu Przemienienia Pańskiego oraz jako kaplica grobowa rodu. Kaplica ta bez większych zmian architektonicznych dotrwała do dzisiaj.
Kościół klasztorny był po farnym św. Małgorzaty najchętniej odwiedzanym przez mieszczan sądeckich. Zabudowania franciszkańskie były miejscem sejmików szlachty sadeckiej.
Pożar kościoła w 1753 r. nadwyrężył jego mury, a kolejny w 1769 r., wynikły z nieostrożności Żydów mających swoje domostwa przy murach klasztoru, zniszczył go zupełnie.
Na skutek „kasaty józefińskiej” w 1785 r. życie klasztorne dobiegło końca. Z nakazu zaborczych władz austriackich kościół został rozburzony do końca, zniknęły przy nim kaplice, oprócz kaplicy Przemienienia Pańskiego.
Związany z historia miasta Veraicon przeniesiony został w 1782 r. do kościoła farnego. Żydzi zakupili pofranciszkańskie zabudowania wraz z kaplica Przemienienia Pańskiego, wpłacając do skarbu Austrii 500 florenów reńskich. Talmudyczny zakaz nie pozwalający im korzystać z takiego pochodzenia budynków spowodował sprzedanie ich w dniu 30.X.1800 r. za kwotę 2.200 złotych reńskich gminie ewangelickiej założonej dla kolonistów niemieckich w Nowym Sączu i okolicy. W kaplicy Przemienienia Pańskiego działał do roku do 1945 kościół augsburskiego i helweckiego wyznania.  W zabudowaniach poklasztornych, w skrzydłach od strony północnej i wschodniej, powstała szkoła ewangelicka i mieszkanie pastora. Po 1950 r. upaństwowione budynki poklasztorne wróciły do zboru ewangelickiego w 1991 r.
Z historycznego zespolu klasztornego OO Franciszkanow do dzisiaj przetrwaly:
– kaplica Przemienienia Panskiego jako kosciol ewangelicki,
– dwa skrzydla zabudowan poklasztornych z wieza,
– w budynku kościoła ewangelickiego usytuowany jest silnie uszkodzony nagrobny posag Jana Dobka Łowczowskiego wykonany w czerwonym marmurze. W ścianach tkwią:
-marmurowy kartusz z herbami i wierszowane epitafium Zofii z Marcinkowskich – żony J. Dobka Łowczowskiego zmarłej w 1611 r. 
-XVII -wieczna marmurowa tablica z historia kościoła Narodzenia Najświętszej Marii Panny
-drobne marmurowe detale rzeźbiarskie. Te lapidarialne już ułomki dają świadectwo niegdysiejszej świetności kościoła przyklasztornego.